سه شنبه, 21 آذر 1396 - Tuesday 12th December 2017

شکل یافتن هنر شبیه خوانی باعث حفظ موسیقی آوازی شد/ لطمات جبران ناپذیر هنرهای آیینی ایران در دوران رضاشاه

نسخه مناسب چاپارسال به دوستان
پژوهشگر موسیقی و اقوام نواحی ایران:
شکل یافتن هنر شبیه خوانی باعث حفظ موسیقی آوازی شد/ لطمات جبران ناپذیر هنرهای آیینی ایران در دوران رضاشاه
پژوهشگر موسیقی و اقوام نواحی ایران گفت: با شکل یافتن هنر شبیه خوانی در دوره زندیه بخش عظیمی از موسیقی آوازی ما حفظ شد و آنچه امروز در موسیقی ایرانی دستگاه نامیده می شود از همین شبیه خوانی گرفته شده است.

به گزارش خبرنگار نسل شاهوار نخستین همایش آواها و نواهای مذهبی استان، با گردهمایی 50 تن از پیرغلامان و مداحان اهل بیت( ع) در قالب در تکیه تاریخی بازار شاهرود آغاز شد.

هوشنگ جاویدپژوهشگر موسیقی و اقوام نواحی ایراندر این همایش با اشاره به قدمت آیین های مذهبی استان گفت: با بازخوانی آیین های این دیار به تاریخ عجیب و غریبی می رسیم که نشانگر ارادت پیشنیان این دیار به پیشگاه اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام است.

وی چلک زنی را یکی از آیین های قدیمی، کهن و منسوخ شده مردم شاهرود عنوان و اظهار کرد: در زمان رضا شاه که سوگواری و آیین های عزاداری قدغن شده بود مردم شاهرود به دو سر قوطی های نفت روسی که به آن چلک می گفتند دو طناب بسته با دو چوب روی آن می زدند و از آن به عنوان طبل در مراسمات عزاداری محرم، صفر و آیین های ویژه ماه مبارک رمضان استفاده می کردند که خود نوعی هنر مقاومت در برابر استبداد آن زمان بود.   

پژوهشگر موسیقی و اقوام نواحی ایران منبر خانه ها را دیگر هنر مقاومت مردم این منطقه از نظر آیینی عنوان کرد و افزود: در همان زمان رضاشاه که برپایی روضه خوانی و مراسم سوگواری ممنوع بود مردم در خانه های دورتر، بزرگ تر و حیاط دار که اکثرا دو درب داشت منبری درست می کردند و در آنجا عزاداری می کردند.

جاوید با اشاره به نقش تاثیرگذار منبرخانه بر فرهنگ جامعه در زمان رضاشاه تصریح کرد: در آن زمان منبرخانه ها پایگاه آموزش دینی و سیاسی بود تمام خبرهای دینی و سیاسی آن زمان در همین منبرخانه ها مخابره می شد مردم در مجالس سوگواری متوجه می شدند در کشور چه خبر است.

وی با بیان اینکه هنرهای آیینی ما بین سال های 1300 تا 1320 صدمات شدیدی دید که نسل های بعد وارث آن صدمات و آسیب ها شدند یادآور شد: برای نمونه با مرور سفرنامه ها تحول تعزیه را از صفویه تا دوران قاجاریه به وضوح می بینیم که شبیه خوانی های اولیه به صورت سیار بود، کاروان کربلا را در خیابان ها به راه می انداختند، بعد علم ها پشت سر کاروان عزاداری بود و مردم نیز پشت این گروه عزاداری می کردند و گاهی نیز رویارویی شمر و امام حسین علیه السلام سوار بر اسب به صورت نمایشی و همراه با قرائت دکلمه های منظوم از اشعار قطب الدین شیرازی و روشن شیرازی در جلو دسته عزاداری انجام می شد که هنوز هم در آران و بیدگل اصفهان، بیجار کردستان و خراسان و بسیاری از نقاط ایران این نوع شبیه خوانی انجام می شود.

پژوهشگر موسیقی و اقوام نواحی ایران با بیان اینکه در دوره زندیه شبیه خوانی دارای متن می شود و بسیار زیباست که می نشستند و برای شبیه خوانی متن می نوشتند بیان کرد: با شکل یافتن هنر شبیه خوانی بخش عظیمی از موسیقی آوازی ما حفظ می شود و آنچه امروز در موسیقی ایرانی دستگاه نامیده می شود از همین شبیه خوانی گرفته شده است.

جاوید با بیان اینکه در شبیه خوانی موسیقی به دو شکل جاری است گفت: شکل اول آنچه نقش آفرینان بیان می کنند و آوازی می خوانند و شکل دوم استفاده از ادوات کوبه ای، کرنا، سرنا و نی در کنار شبیه خوانی بود تا به نزدیکتر شدن ذهن و دل به سمت صحنه حادثه نزدیکتر شود و قرار نبود موسیقی آنچنانی از روی ناآگاهی ساخته شود.

وی با بیان اینکه اتفاقاتی که برای هنر آیینی شبیه خوانی ما در دوران احمد شاه قاجار افتاد خوب نبود یادآور شد: لومر فرانسوی که بعد از ناصرالدین شاه برای آموزش موسیقی به نظامی های ایران وارد کشور شده بود آهنگ هایی را وارد موسیقی نظامی ایران کرد که برخی از آن آهنگ ها هنگام عزاداری در تکیه دولت نواخته می شد که آهنگ آتشنشان های شهر نات بود مردم با این آهنگ می گریستند و آسیب ها از همین جا شروع شد.

پژوهشگر موسیقی و اقوام نواحی ایران با بیان اینکه در اواخر دوره قاجاریه برخی از افراد در کنار شبیه خوانی ها موسیقی نواختند و نوحه ها را نیز به فنا بردند افزود: آهنگ سازهای آن دوره شروع به ساختن آهنگ از روی نوحه کردند و شبیه خوانان ما دیگر نمی توانستند آن آهنگ ها را در تعزیه استفاده کنند زیرا مردمی را به یاد آهنگ هایی که از تلویزیون شنیده و با این نغمه ها آشنا شده بودند می انداخت.

جاوید تیتراژ اول برنامه پنجره ها در قبل از انقلاب و ریتم آهنگ مرغ سحر را دو نمونه از آهنگ هایی عنوان کرد که آهنگ سازان آن زمان آهنگ آن را از روی نوحه و نغمه های مذهبی اصیل ایرانی ساختند.

 وی در ادامه صحبت های خود با اشاره به تحول و تغییراتی که در طول این سالها در نوحه گری ها انجام پذیرفت گفت: شکل اصیل نوحه مرثیه است اما در دوران قاجار مرثیه که ادبیاتی فاخر داشت را سبک و به زبان عامیانه نزدیک کردند تبدیل به نوحه شد و دوره به دوره نوحه ها تغییر کرد تا به شکل امروزی در آمد که برخی از آنها به آهنگ ترانه ها نزدیک تر است تا نوحه گری.

پژوهشگر موسیقی و اقوام نواحی ایران با بیان اینکه نوحه گرها در زمان قدیم آیین خاصی داشتند بیان کرد: یک ماه قبل از فرا رسیدن ماه محرم، صفر و ماه رمضان پیشکسوتان نوحه گری که به آنها نقیب النقبا می گفتند به همراه نقیب ها که ناظر نوحه گرها بودند دور هم جمع می شدند نوحه گرها متن هایی را که انتخاب کرده بودند به آواز می خواندند و نقیب ها آنها را نظارت و راهنمایی کرده و در نحوه ادا کردن و ترکیب واژه ها نظارت می کردند و حتی بسته به مقتضیات زمان مشخص می کردند افراد نوحه خوان در کجا و کدام نوحه را بخوانند.

دیدگاه‌ها

ارسال نظر جدید

محتوای این فیلد خصوصی است و به صورت عمومی نشان داده نخواهد شد.
کد امنیتی
This question is for testing whether you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.