يكشنبه, 8 اسفند 1395 - Sunday 26th February 2017

نقش نظام بین الملل در شکل دهی به ملت واحد عراق/ تعامل ایران و آمریکا باید بر اساس بازی برد-برد باشد

نسخه مناسب چاپارسال به دوستان
نقش نظام بین الملل در شکل دهی به ملت واحد عراق/ تعامل ایران و آمریکا باید بر اساس بازی برد-برد باشد
کارشناسان حاضر در نشست بررسی تحولات عراق با اشاره به این واقعیت که عراقی ها باید در چارچوب یک ملت واحد به حیات خود ادامه دهند تاکید کردند ظهور داعش ضمن اثبات درست بودن موضع گیری ایران در قبال تحولات منطقه، آمریکا را وادار به همکاری برای مبارزه با تروریسم کرده است.

به گزارش خبرنگار نسل شاهوار در ادامه نشست "بررسی تحولات عراق و پیامدهای آن بر ایران و منطقه" که از سوی انجمن علوم سیاسی ایران و با مشارکت مرکز پژوهش‌های علمی و مطالعات استراتژیک خاورمیانه وزارت امور خارجه برگزار شد، کارشناسان به بررسی چالش های موجود در راه حل بحران عراق پرداختند. در این نشست دکتر "سید محمد کاظم سجاد پور" (عضو هیئت علمی دانشکده روابط بین الملل وزارت خارجه)، "محمد فرازمند" (مدیرکل خلیج فارس وزارت امور خارجه)، دکتر "کیهان برزگر" (مدیر گروه علوم سیاسی و روابط بین الملل دانشگاه علوم و تحقیقات)، دکتر "طاهره ابراهیمی فر" (دانشیار دانشکده علوم سیاسی واحد تهران مرکز)، "دکتر حمید احمدی" (استاد دانشگاه تهران و مدیر گروه کشمکش و همکاری مرکز مطالعات استراتژیک خاورمیانه) و دکتر "قدیر نصری" (پژوهشگر و مدیر گروه روند های فکری در مرکز مطالعات استراتژیک خاورمیانه حضور داشتند.

در بخش دیگری از این نشست "حمید احمدی" استاد دانشگاه تهران به تشریح شرایط قدرت و ملیت در عراق پرداخت و گفت: مفهوم ملت سازی همواره با دولت سازی همراه بوده است. در این که کدامیک از این ها مهمتر است مشاجره وجود دارد و بحث های نظری فراوانی در این مورد در گرفته است. نکته مهم این است که دولت و ملت از هم جدا نیستند. دولت ها نقش مهمی در پرورش ذهنیت ملت ها دارند پس نمی توان جامعه ای را تصور کرد که دولت نداشته باشد اما ملت داشته باشد. زمانی هم دولت ها تضعیف شده اند چون ملت ها را در حمایت از خود نداشته اند.

وی با اشاره به تاریخ شکل گیری دولت ها در خاورمیانه افزود: خاورمیانه امروز به جز ایران که تاریخی طولانی در شکل دهی دولت دارد، به کلی زیر مجموعه ای از یک دولت بزرگ اسلامی بوده است. عناصر ایجاد دولت شامل سرزمین، مردم، میراث سیاسی یعنی سازمان سیاسی و پیشینه دولت در جامعه، تاریخ موجود و آگاهی تاریخی است. منظومه های امروزی که منافع مشترک و میراث فرهنگی مشترک در آنها نقش مهمی دارد، عراق بخشی از امپراطوری اسلامی بود، بعد بخشی از حکومت اموی شد و بعد به دست عباسیان افتاد. عراق امروز محصول کنفرانس 1921 قاهره است. پیش از این تاریخ عراقی وجود نداشته است. همچنین یکپارچگی ملت هم در عراق دیده نمی شود. گروه های کرد، شیعه، سنی و غیره در این سرزمین زندگی می کنند و شکاف های مذهبی و قومی در بینشان وجود دارد.

احمدی یادآور شد: تا پیش از این تاریخ کشوری به نام عراق وجود نداشته هر چند ما در متون تاریخی با اسامی با عنوان عراق عرب و عراق عجم مواجه می شویم اما اینها واحدهایی سیاسی در درون دولت اسلامی بوده است. در کنار این دو عامل، ما شاهد فقدان ایدئولوژی ملت ساز در عراق هستیم. نظام و محیط بین المللی نقش مهمی در ملت سازی دارد. مسئله دیگر دشمن سازی و یا دیگر سازی است که در عراق وجود ندارد. دولت های مدرن عراق تلاش کرده اند منافع مشترکی ایجاد کنند تا یکپارچگی ملی ایجاد شود اما ایدئولوژی که در عراق مطرح بوده مثل ناسیونالسم عربی چندان موفق نبوده است. اینها عمدتا امت ساز بوده تا ملت ساز یعنی امت عرب را مد نظر داشته و نه ملت عراق را. در یک برهه از زمان نیز صدام حسین با اسطوره سازی بابل تلاشهایی کرد که بی نتیجه بود. در همین راستا، ایدئولوژی دولت هم در راه شکل دهی به امت عربی بود.  

مدیر گروه کشمکش و همکاری مرکز مطالعات استراتژیک خاورمیانه افزود: با سقوط رژیم صدام قانون اساسی جدیدی نوشته شد که به دلیل عجله در نگارش آن و فشار گروه های مختلف، دارای ضعف هایی است. در وضعیت کنونی اکثریت شیعه به دلیل داشتن قدرت، شاید به دنبال ایجاد ملت عراق باشد اما گروه های دیگر مانند کردها اینگونه نیستند. همینطور اهل تسنن که خود را دور از قدرت می بینند حاضر نیستند با شیعیان و کردها همزیستی کنند. در کنار این عوامل، دشمن مشترک می تواند به اتحاد یک ملت کمک کند. دشمنان ایران در دهه های اخیر یکی ایران بوده که در زمان صدام روی آن تمرکز شد اما موفقیتی در پی نداشت و دشمن دیگر اسرائیل است که این مورد هم نتوانسته عراقی ها را متحد کند. امروز شاهد ظهور دشمن مشترک جدیدی به نام داعش هستیم.

به گفته وی ایدئولوژی این دشمن مشترک ابتدا علیه شیعیان به کار گرفته شد اما بعد با تهدید کردها تبدیل به دشمن مشترک آنها نیز شد. در چنین شرایطی تنها عاملی که باعث ایجاد ملت عراق می شود، نظام بین المللی است. غرب برای ایجاد دموکراسی به عراق آمده و عدم ایجاد یک نظام دموکراتیک می تواند به وجهه اش ضربه بزند، پس عواملی که در آینده ملت سازی در عراق تاثیرگذار است دست کم به شکل ظاهری، عقلانیت و نیاز به این اصل است که عراقی ها باید در چارچوب یک ملت واحد به حیات خود ادامه دهند. به نظر می رسد محیط جهانی و منطقه ای آماده و مساعد این امر است.

دکتر "طاهره ابراهیمی فر" دانشیار دانشکده علوم سیاسی واحد تهران مرکز دیگر سخنران این نشست بود که با طرح بحث تعامل بین ایران و آمریکا حول محور داعش گفت: ایران یک قدرت منطقه ای و آمریکا قدرتی جهانی است. هر دو منافعی دارند که تحولات عراق و پیدایش داعش این منافع را به خطر می اندازد. در این میان دو طرح دیپلماسی پیشگیرانه و بازی برد-برد مطرح می شود. داعش با اقدامات خود قدرت منطقه ای و جهانی را به چالش کشیده است. هر دو این قدرت ها به این نتیجه رسیده اند که ثبات منطقه در خطر است. آمریکا دمکراسی را که پس از صدام در عراق ترسیم کرده در خطر می بیند و ایران داعش را تهدیدی برای تشیع می داند. در همین حال دو کشور برای تعامل با مخالفت هایی در داخل مواجه هستند.

وی افزود: این در حالی است که در عرصه سیاست خارجی، ایران برای آمریکا محور شرارت بوده و آمریکا نیز برای ایران حکم شیطان بزرگ را داشته است. در هر حال پیچیدگی های عراق این سوال را مطرح می کند که آیا دو کشور می توانند برای حفظ منافع خود باهم تعامل کنند؟ برای این تعامل دو عامل محرک وجود دارد یکی حفظ منافع ملی یک کشور و دیگری توجه به این که طرف مقابل چه تاثیری از تحولات می پذیرد. روابط بین المللی امروز توجه به این دو عامل را ضروری کرده است. با جمع این دو عامل به چهار نتیجه می رسیم: نخست این که در رویارویی با یک پدیده با عقب نشینی طرفین مواجه هستیم یعنی تحولات برای آنها اهمیت چندانی ندارد، دوم این که پدیده مذکور هر چند برای یک طرف اهمیتی ندارد اما می داند مسئله از اهمیت بالایی برای طرف مقابل برخوردار است، سوم این که پدیده برای یک کشور مهم است اما برای طرف مقابل بی اهمیت است و مورد چهارم این که هر دو طرف به منافع خود و نیز به این که چه تاثیری بر طرف مقابل دارد، توجه دارند.

این استاد علوم سیاسی با بیان این که با توجه به مورد چهارم، زمینه برای همکاری ایران و آمریکا در خصوص مقابله با داعش وجود دارد تاکید کرد: در چنین شرایطی باید تعامل انجام گیرد اما سوال این جا است که آیا طرفین می توانند طبق دیپلماسی پیشگیرانه تعامل کنند؟ در این رویکرد باید توجه داشت که بحران ایجاد شده توسط داعش به دو طرف اجازه نمی دهد راهکاری بلند مدت داشته باشند. این بحران مذهب، فرهنگ و تمام مسائل را در بر گرفته و نمی گذارد دستورالعملی دراز مدت برای آن تجویز شود. بنا بر این در منطقه ای که شاهد بحران های پرتلاطم است، به کار گیری دیپلماسی پیشگیرانه منتفی است. با توجه به این واقعیت، بازی برد-برد عملی تر است. این همان رویکردی است که در بحث مذاکرات هسته ای دنبال می شود. پس ایران و آمریکا در خصوص عراق نیز می توانند از این رویکرد بهره بگیرند.

به گفته دکتر ابراهیمی فر بازی برد-برد به معنای مصالحه نیست. در مصالحه باید طرفین تقاضاهای کوچک خود را برای رسیدن به یک توافق بزرگتر کنار بگذارند که این خود موجب نارضایتی و ناخرسندی حتی در صورت توافق می شود. اما در بازی برد-برد دو طرف به چیزی می پردازند که بسیار ارزشمند است، حال اگر بتوانند به این مورد دست یابند این مسئله رضایتی ایجاد می کند که خود به پله ای برای توافق بعدی تبدیل می شود. بنا بر این بازی برد-برد دستاوردهای بیشتری دارد.

دانشیار دانشکده علوم سیاسی واحد تهران مرکز در بخش پایانی سخنان خود با بیان این که ایران در سیاست خود های پیرامون تحولات منطقه بر اصول خود بیشتر پایبند بوده اظهار داشت: ایران در تحولات سوریه مطلقا مقاومت و از بشار اسد حمایت کرد. اما در مقابل آمریکا از داعش حمایت کرد، اکنون با گذشت چند سال آمریکا ناکام مانده و داعش به تهدیدی جدی تبدیل شده است. در این میان داعش فرصتی ایجاد کرد که ایران بتواند آمریکا را برای مقابله با تروریسم در کنار خود ببیند. با وقوع بیداری اسلامی در کشورهای منطقه آمریکا گمان می کرد موفق شده مسیری را طی کند اما با گذشت زمان ثابت شد که این تصور اشتباه بوده است. اکنون داعش این فرصت را برای ایران فراهم کرده که بر مواضعش بیشتر پافشاری کند.

دیدگاه‌ها

ارسال نظر جدید

محتوای این فیلد خصوصی است و به صورت عمومی نشان داده نخواهد شد.
کد امنیتی
This question is for testing whether you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.